Ortodonti Nedir?

Ortodonti

Ortodonti, diş telleri ya da takıp çıkartılabilir plaklarla dişlerin düzgünce sıralanması işlemidir.

Dişlerin düzensiz çıkması hem estetik, hem de fonksiyonel sıkıntılar doğurur. Kötü bir görünüm, ısırma ve konuşma sorunları, çapraşık dişlerden dolayı fırçalama zorlukları, kişinin konforunu oldukça düşürmektedir. Bu durum ortodonti tedavi ile tedavi edilir. Ortodonti, diş telleri ya da takıp çıkartılabilir plaklarla dişlerin düzgünce sıralanması işlemidir. Ortodontik tedavi eğitimi, üniversitelerin ortodonti kürsülerinde verilir. 5 senelik diş hekimliği eğitiminin ardından, uzmanlık ve doktora eğitimi yapan diş hekimleri ortodontist ünvanı alırlar.


Ortodonti

Çocuklarda ortodontik açıdan muayenenin 6-7 yaşlarında yapılması istenir. Bu yaşlarda artık süt dişleri dökülmeye başlar ve daimi dişler ağız ortamına sürmeye başlarlar. Bu devre, ortodontik bozuklukların belirlenmesi için oldukça önemlidir. Deneyimli bir ortodontist, henüz belirgin hale gelmemiş bazı sorunları görebilir ve erken safhada önlem alabilir. Halk arasında yanlış bilinen bir konu, ortodontik tedavinin başlaması için tüm daimi dişlerin çıkmış olması gerektiğidir. Bu bazı durumlarda doğru olsa da, özellikle ortopedik sorunların, büyüme gelişme safhasında tedavi edilmesi gereklidir. Tüm dişlerin değiştiği 12-13 yaşlarında, özellikle kız çocuklarında baş-boyun bölgesinin büyümesi biter. Bu yaşlardan sonra ortopedik sorunların düzeltilmesinde cerrahi metotlara başvurulur.

Ortodonti, halk arasında diş teli olarak bilinir, ve yamuk dişlerin düzeltilmesi olarak tanımlanır. Oysa ki ortodontinin esas ilgilendiği konu, çenelerin ortopedik bozukluklarıdır. Alt ve üst çenelerin çok önde ya da geride olduğu durumlarda ortodontinin erken yaşta müdahale edilmesi gereklidir. Bozukluk, sadece dişsel ise, her hangi bir yaşta tedavi yapılabilir.

Ortodontik bozukluklar genel olarak yer darlığına bağlı diş çapraşıklıkları olarak ortaya çıkarlar. İskeletsel bozukluklar ise çok şiddetli değilse anne babalar tarafından çok farkedilmezler. Alt çenenin ilerde olduğu ‘sınıf 3 iskeletsel bozukluk’ ve üst dişlerin çok önde olduğu ve ‘tavşan diş’ olarak anılan durumlar ise sıklıkla farkedilirler. 6-7 yaşlarında yapılacak basit bir muayene sonucunda tüm bu sorunlar belirlenir.

Ortodontik ve ortopedik sorunların başlıca sebeplerinden biri, süt dişlerinin erken yaşta çürüyüp dökülmesidir. Süt dişleri, çenenin büyümesi ve gelecek daimi dişlerin yer bulabilmesi için bir taslak görevi görür. Vaktinden önce yapılan çekimler hem çenenin küçük kalmasına, hem de 6-7 yaşlarında süren daimi birinci azı dişlerinin öne kaymasına sebep olur. Bu nedenle, süt dişleri çok iyi fırçalanmalı ve çürümeleri halinde mutlaka dolgularının yapılmaları gerekmektedir. Bunu sağlamak için bebeklerin ilk dişlerinin çıkmalarından itibaren her beslenme sonrasında temiz bir tülbent ya da gazlı bezle diş yüzeyleri temizlenmelidir. Bu hem çürümeyi geciktirir, hem de bebeğin diş fırçası kullanma alışkanlığının başlamasına yardımcı olur. Bir kaç ay sonra bebeğin dişleri fırçalanmaya başlanabilir. Bu amaçla üretilmiş küçük başlıklı diş fırçaları vardır. İlk başlarda dişler macunsuz fırçalanmalı, çocuk tükürmeyi öğrendiği zaman çocuk macunlarına geçilmelidir. Anneler, fırçalama sonrasında dişleri kontrol etmeli, gerekirse birlikte fırçalanarak temizlik garanti altına alınmalıdır. Yanlış fırçalama alışkanlıkları sonucu dişler temiz gözükse de, arka bölgelerde çürükler oluşabilmektedir.

Çocuk dişlerine, fırçalama alışkanlığına ek olarak fissür örtücü işlemi de uygulanabilir. Bu işlem, azı dişlerinin çiğneyici yüzeylerindeki çatlakların, çürümeye başlanmadan önce özel bir koruyucu ile sıvanarak kapatılmasıdır. Böylece buralarda yiyecek birikimi olmaz ve çürük başlamaz. Bu işlem son derece kolay ve ağrısızdır. 5-10 dakika gibi kısa bir sürede yapılan bu işlem, düzenli kontrollerle de desteklenirse bu bölgelerdeki çürüklerin tamamına yakını engellenebilir.

Anomalilerin bir başka sebebi, parmak emme, ağız solunumu gibi kötü alışkanlıklardır. Bu çocuklarda baş pozisyonu genel olarak arkaya yaslanmış şeklindedir ve uzun yüz (adenoid face) denen yüz tipi vardır. Üst çene dar ve ‘V’ şekilli, alt çene geriye konumlanmıştır. Anormal yutkunma alışkanlıklarında da benzer tablo görünmektedir. Bu çocukların tedavisinde ilk adım, mevcut alışkanlıkların yıkılmasıdır. Bu amaçla parmak emmeyi ve kötü yutkunmayı engelleyecek damaklıklar yapılabilir. Yutkunma egsersizleri de dilin konumlandırılması açısından çok önemlidir. Bu durum 7-8 yaşlarında yakalanıp uygun tedavi başlanırsa oldukça iyi sonuçlar alınabilir. İskeletsel büyümenin bitmesine yaklaştıkça düzelme azalacaktır. Çene gelişiminin bittiği tyaşlar 13-14 yaş civarlarıdır. Bazen, kulaktan dolma bilgilerle tüm dişlerin çıkması beklenir. Bu oldukça yanlış bir inanıştır.

Ortodonti










Ortodontik sorunlar, takıp çıkartılabilir ya da sabit apareylerle düzeltilebilir. Erken yaşta başlanan tedavilerde genellikle takıp çıkartılabilir aygıtlar kullanılır. Bunlar çene darlıklarının, basit çapraşıklıkların ya da kötü yutkunma ya da parmak emme alışkanlıklarının engellenmesinde kullanılırlar. Daimi dişlerin tamamının sürmesinin ardından sabit teller de takılabilir. Bunların dışında çocuklarda bazı fonksiyonel ve ağız dışı aygıtlar da kullanılabilir. Alt çenenin geride olduğu durumlarda genel olarak ‘Monoblok’ olarak isimlendirilen ve alt çeneyi öne iterek büyümesini yönlendiren fonksiyonel apareyler kullanılır. Bu apareyler sıklıkla 10-13 yaşları arasında kullanılır. Bu yaştan sonra baş-boyun bölgesinin büyümesi, dolayısıyla bu aygıtların etkinlikleri büyük oranda azalır.

Ortodonti

Son yıllarda gelişen teknikler ve malzeme teknolojisinin yardımıyla, erişkin ortodontisi de oldukça kolaylaşmıştır. Yaygın kanı, erişkin hastalarda ortodontinin etkin olmayacağı yönünde olsa da bu aslında yanlıştır. Dişler ve dişleri destekleyen dokular sağlıklı ise her yaşta ortodonti mümkündür. Erişkin ortodontisinde metal braketler, porselen braketler, takıp çıkartılabilir şeffaf plaklar ve dişlerin iç yüzeylerinden takılan lingual braketler kullanılabilir.



Ortodonti

Metal braketler, en sıklıkla kullanılan aygıtlardır. Bunlar modern ortodontinin başlangıcı olan direkt yapıştırma tekniğinin ortaya çıkmasından beri kullanılmaktadır. Temizlenmesi ve kullanılması kolaydır fakat çok estetik değildir.






Ortodonti

Estetik ihtiyacın artması porselen tellerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Genel olarak beyaz tel olarak isimlendirilse de bu braketler cam-silika, porselen, zirkon gibi pek çok farklı malzemeden üretilirler. Metal tellere göre daha az gözükürler. Erişkin hastalarda sıklıkla kullanılmaktadır.





Ortodonti

Bazı basit çapraşıklıklarda, takıp çıkartılabilir şeffaf plaklar da kullanılabilir. Bunlar invisalign ya da ortho-clear ismiyle anılsa da bunlar aslında üretici firmaların isimleridir. Bu tedavi tekniğinde dişlerin hareketleri bilgisayar ortamında taklit edilerek dişler kuvvet uygulayacak plaklar üretilir. Belli süreler dahilinde kullanılan bu plaklar dişleri istenen yerlere iterler. Bu sistemin avantajı görünmemesi ve plakların istenen zamandan çıkartılabilmesidir. Bununla birlikte plaklar şiddetli çapraşıklıklarda yereli düzelme sağlayamayabilir ve tedavi hızı daha düşüktür.

Ortodonti

Lingual tedavi de denen diğer bir metotta ise, braketler dişlerin iç yüzeylerine yapıştırılırlar. Bunlar, incognito ya da harmony olarak da anılan bu sistemde braketler dişe özel olarak üretilirler. Bu sistemin avantajı tamamen görünmez olmasıdır. Buna ragmen maliyeti, tedavi süresinin daha uzun olması ve temizlik sorunları sebebiyle çok yaygınlaşamamıştır.

Ortodontik tedavi için başvuran kişilerde önce detaylı bir ağız içi muayene yapılır. Bu muayeneyi genellikle rontgen çekimi izler. Tedavi öncesinde önce diş eti sağlığı ve diş çürükler ile ilgili işlemler yapılır. Bazı durumlarda diş çekimi gerekebilir. Bu işlemlerin ardından braketlerin takılmasına geçilir. Bu işlem genellikle 30-45 dakika arasında vakit alır. İşlemin ardından kişi klinikten ayrılabilir, normal günlük aktivitelerine dönebilir.

Tedavinin ilk bir kaç gününde dişlerin ve ağız dokularının braketlere uyum sağlaması süreci yaşanır. Bu süreçte yanak dokularında küçük yaralar çıkabilir, dişlerde sallanma hissi ve ağrı olabilir. Alışma sürecinin ardından normal günlü aktiviteler sürdürülebilir. Braketli kişiler çok sert gıdaları çiğnememeli, kabuklu gıdaları tüketmemelidir. Braketler, diş temizliğini biraz zorlaştırabilirler. Hekiminiz, dişlerinizi nasıl fırçalayacağınızı anlatacaktır. Bu amaçla diş fırçasına ilave olarak çubuk şekilli ara yüz fırçaları ve tellerin arasından geçmesi için özel olarak üretilmiş olan diş ipleri de (superfloss) kullanılmalıdır.

Tedavi sırasında genellikle 3-4 haftada bir olan randevularla tellerin kontrolü yapılır. Önceden yapılmış olan tedavi planı her randevuda tekrar kontrol edilir ve gerekli düzenlemeler yapılır. Tedavi süresi yaklaşık olarak 12-24 ay arasında olsa da bazı durumlarda daha uzun ya da daha kısa tedaviler olabilir. Tellerin çıkartılmasının ardından dişlerde tekrar bozulma olmaması için sabit ya da hareketli koruyucular kullanılır. Sabit koruyucular genellikle alt kesici dişlerin iç taraflarına uygulanırlar. Hareketli yer tutucular genellikle şeffaf plak şeklinde yapılır. Bu plaklar essix olarak da isimlendirilir. Hareketli yer tutucular sökümden sonra bir kaç ay 18 saat civarı takılır, daha sonra sadece geceleri takılır.

Ortodonti

Erişkin hastaların çenelerinde ortopedik sorun varsa (Alt ya da üst çenenin çok önde ya da arkada olduğu durumlarda), tedavi genellikle ortognatik cerrahi yöntemiyle yapılır. Bu tedavinin başlangıcı normal ortodontik tedavi şeklinde yapılır. Ağızdaki teller, ortodontik tedavide kullanılan tellerle aynıdır. Tedavi sırasında dişlerdeki bozukluğun şiddeti artabilir. Dişlerin düzelmesinin ardından çene yüz cerrahisi uzmanı ya da plastik cerrah tarafından tam teşekküllü bir hastanede ortognatik cerrahi ameliyatı yapılır. Bu ameliyattan sonra 15-20 gün arasında bir sürede hasta normal günlük yaşamına dönebilir. Ortognatik cerrahi tedavisi, hastanın dişlerini olduğu kadar, dış görünümünü de olumlu yönde etkiler. Cerrahinin ardından tel tedavisi 3-6 ay kadar daha sürebilir. Bu sürede dişlerin son pozisyonları ayarlanır. Tellerin sökümü ile birlikte tedavi sona erer. Bu tedavi ile hem fonksiyonel hem de estetik sonuçlar oldukça yüz güldürücüdür.

Ortodonti











Ortodontik tedavi sırasında en çok dikkat etmemiz gereken, dişlerin temizliğidir. Bu dönemde diş fırçalama daha zor olabilir. Bunun sebebi, dişlerin üzerinde yapışık olan tellerin aralarındaki birikimdir. Diş temizliğinde normal diş fırçasına ilave olarak ara yüz fırçaları ve diş ipi de kullanmak gereklidir. Ara yüz fırçası her yemekten sonra, diş ipi ise akşam yatmadan önce mutlaka kullanılmadır.

Tedavi sırasında diş tellerinde kırılmalar, yanaklarda küçük yaralanmalar ve ağrı gibi sıkıntılar olabilir. Bu sorunların üstesinden nasıl gelineceği ortodontistiniz tarafından size anlatılacaktır. Sıkıntılar 3-4 günden fazla sürerse normal randevunuzu beklemeden doktorunuzla görüşebilirsiniz.

Ortodontik tedavinin bitmesinin ardından dişlerin tekrar bozulmaması için bazı önlemler alınır. Alt dişlerin iç taraflarına, sabit koruyucu (retainer) denen ince bir tel yapıştırılır. Bu tel, ağızda durduğu sürece dişlerin sabit kalmasını sağlar. Üst çenede genellikle hareketli koruyucular kullanılır. Tel tedavisini bitiren hastalar 6 ayda bir kontrole gelerek ağız bakımlarını garantiye almalıdırlar.

Tel tedavisi diğer tedavilerle karşılaştırıldığında pahalı bir tedavi değildir. 2 sene civarında süren ve her kontrolde işlem yapılan bir tedavi şekli olduğunu göz önüne alındığında ve kişinin hayat kalitesindeki olumlu gelişme değerlendirildiğinde makul bir yatırım sayılır. Pek çok klinikte hastalar için uygun ödeme şekilleri sunulmaktadır.